လဗင္ဒါေရေမႊးပန္း

လက္တင္အမည္ - lavandula
အဂၤလိပ္အမည္ - Lavender
ျမန္မာအမည္ - လဗင္ဒါေရေမႊးပန္း (တက္တိုးအဘိဓါန္)
တရုတ္အမည္ - 薰衣草
တစ္ျခားအမည္ - ဆိတ္ၿငိမ္ေသာေရေမႊးပန္း
ပန္းပြင့္ရာသီ - ေဆာင္းရာသီ ၁၂လပိုင္းမွ ၂လပိုင္း၊ ေႏြရာသီ ၆လပိုင္းမွ ၈လပိုင္း
ပန္းပြင့္အဓိပၸါယ္ - Waiting for love (ခ်စ္ျခင္းကိုေစာင့္ေမွ်ာ္သူ)
ပန္းပြင့္အေရာင္ - အျပာ၊ ခရမ္း၊ ခရမ္းျပာ၊ ပန္းေရာင္၊ အျဖဴေရာင္
နဂိုေပါက္ေရာက္ရာေဒသ - ေျမထဲပင္လယ္၊ အာဖရိကတိုက္ေတာင္ပိုင္း၊ အိႏိၵယအေရွ႕ေတာင္ပိုင္း

လဗင္ဒါပန္းမ်ဳိးစိတ္ (၃ဝ)ေက်ာ္ရွိတဲ့အထဲမွာ မ်ားေသာအားျဖင့္ေတြ႔ျမင္ရတဲ့ အျပာေရာင္၊ ခရမ္းေရာင္ရဲ႕ ေပါက္ေရာက္ရာဇာတိမွာ ဥေရာပတိုက္ေတာင္ပိုင္း ေျမထဲပင္လယ္၊ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ အေ႐ွ႕ေတာင္ပိုင္း Provenceေဒသ ျဖစ္ပါတယ္။

ပန္းေရာင္လဗင္ဒါႏွစ္မ်ဳိးက ျပင္သစ္ႏိုင္ငံမွာေပါက္ေရာက္တဲ့ Frenchလဗင္ဒါနဲ႔ စေကာတလန္မွာေပါက္တဲ့ Lodden Pinkလဗင္ဒါတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ အျဖဴေရာင္လဗင္ဒါကိုေတာ့ စေကာတလန္၊ အဂၤလန္နဲ႔ Walesေတြမွ ေတြ႔ရပါတယ္။

Provenceမွာေပါက္ေရာက္တဲ့ လဗင္ဒါကို အဓိကသံုးမ်ဳိးခဲြထားၿပီး ပထမတစ္မ်ဳိးက အဂၤလိပ္လဗင္ဒါလို႔ေခၚတဲ့ အမ်ဳိးအစားအေကာင္းဆံုး လဗင္ဒါျဖစ္တယ္။ သူ႔ကို အေကာင္းစားေရေမႊး၊ အေမႊးနံ႔ေတြလုပ္ရမွာ အသံုးျပဳတယ္။ ဒီလိုလဗင္ဒါမ်ဳိးက အရြက္ေသးသြယ္ၿပီး ပန္းပြင့္ပုတိုပါတယ္။

ေနာက္တစ္မ်ဳိးက mint (ဘူဒီနာ)လဗင္ဒါျဖစ္ၿပီး အရြက္ႀကီးသလို ပန္းရိုး၊ ပန္းပြင့္ ပိုရွည္လ်ားပါတယ္။

ေနာက္ဆံုးတစ္မ်ဳိးက အေပၚကႏွစ္မ်ဳိးေပါင္းစပ္ထားတဲ့ လဗင္ဒါပန္းမ်ဳိးပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုပန္းမ်ဳိးကို အခုလက္ရွိ Provenceမွာ အမ်ားဆံုးေတြ႔ရပါတယ္။ English lavender ၊ French lavender ဆိုတာ ေပါက္ေရာက္ရာေဒကကို အစဲြျပဳၿပီးေခၚတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ Provence မွာေပါက္တဲ့ English lavender မ်ဳိးက ေဆာင္းဒဏ္ကိုခံႏိုင္တဲ့ လဗင္ဒါျဖစ္ပါတယ္။

လဗင္ဒါအသံုးဝင္ပံု

လဗင္ဒါပန္းေျခာက္ေတြကို အိတ္ေတြထဲထည့္ၿပီး အေမႊးအိတ္အျဖစ္ အဝတ္ဘီရိုေတြထဲထည့္ထားရင္ အဝတ္အစားေတြကို ေမႊးႀကိဳင္ေစတဲ့အျပင္ ပိုးမႊားကိုက္ျခင္းမွလည္း ကာကြယ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။ တခ်ဳိ႕က စီးပြါးေရးအရ လဗင္ဒါအဆီေတြ ထုတ္ၿပီး ပိုးသတ္ေဆး၊ အေမႊးနံ႔အျဖစ္ ထုတ္လုပ္ၾကတယ္။ လဗင္ဒါဝတ္မႈံေတြနဲ႔ လဗင္ဒါပ်ားရည္ေတြ ထုတ္လုပ္ၾကတဲ့အျပင္ လဗင္ဒါယိုေတြပါ ထုတ္လုပ္ၾကပါတယ္။

အခုဆိုရင္ လဗင္ဒါကို ေဆးပညာရပ္ေတြမွာ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ အသံုးျပဳလာၾကပါၿပီ။ လဗင္ဒါအဆီက ပိုးမႊားကိုက္တဲ့ဒဏ္ရာ၊ အပူေလာင္တာေတြကို သက္သာေစသလို ေခါင္းကိုက္ေဝဒနာကိုလည္း သက္သာေစပါတယ္။ လဗင္ဒါဆီလိမ္းေပးျခင္းျဖင့္ အေညာင္းအညာ သက္သာေစပါတယ္။ တခ်ဳိ႕က လဗင္ဒါဆီကို ေရထဲထည့္ၿပီး စိမ္တတ္ၾကတယ္။ အေရျပားေရာဂါေတြ ေပ်ာက္ကင္းတယ္ဆိုေပမယ့္ လဗင္ဒါဆီကို သတိထားသံုးရပါမယ္။ လဗင္ဒါဆီက အလာဂ်ီျဖစ္ေစတတ္လို႔ပါပဲ။

လဗင္ဒါပန္းနဲ႔မ်ဳိးေစ့က လူကုိအိပ္ေပ်ာ္ေစေအာင္ အေထာက္အကူျပဳတာေၾကာင့္ တခ်ဳိ႕က ေခါင္းအံုးထဲ ထည့္အိပ္ၾကပါတယ္။

လဗင္ဒါသမိုင္း

ေရွးဂရိေတြက လဗင္ဒါကို Nardus လို႔ေခၚၾကတယ္။ အလြယ္တကူ Nardလို႔လည္း ေခၚၾကတယ္။ ဒီနာမည္က Syrianႏိုင္ငံ Naarda ၿမိဳ႕ကလာတာျဖစ္တယ္။

ေရွးေရာမေခတ္မွာ လဗင္ဒါပန္းတစ္ေပါင္ကို (၁ဝဝ)denarii တန္ဖိုးရွိပါတယ္။ ဒီတန္ဖိုးဟာ အဲဒီေခတ္တုန္းက လယ္သမားတစ္ဦးရဲ႕ တစ္လစာဝင္ေငြ ဒါမွမဟုတ္ ဆံသသမား လူ(၅ဝ)ေယာက္ကို ဆံပင္ညႇပ္ေပးတဲ့ေငြနဲ႔ ညီမွ်ပါတယ္။ ေရာမလူမ်ဳိးေတြက လဗင္ဒါပန္းနဲ႔ တစ္ျခားရနံ႔ပန္းေတြအတူေရာၿပီး ခ်ဳိးတဲ့ေရမွာ ထည့္ခ်ဳိးတတ္ၾကတယ္။

Black Deathကာလ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံGrasseၿမိဳ႕က လက္အိတ္လုပ္သားေတြဟာ လဗင္ဒါဆီနဲ႔ သားေရေတြကို အၿမဲထည့္စိမ္ခဲ့တာေၾကာင့္ Bubonic plague (အက်ိတ္၊ အဖု)ေရာဂါမွ ကင္းေဝးခဲ့ရတယ္။ ဒီလိုအက်ိတ္အဖုေတြက သန္း၊ ေလွးေတြက ျဖစ္ပြါးတာျဖစ္တယ္။ လဗင္ဒါက သန္း၊ ေလွး၊ ပိုးမႊားေတြကိုက္ျခင္းမွ ကာကြယ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။


လဗင္ဒါရာဇဝင္

လဗင္ဒါပန္းနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ရာဇဝင္ပံုျပင္ေတြ အမ်ားႀကီးရွိခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီထဲက ပံုျပင္တိုေလးႏွစ္ပုဒ္ကို ေဖာ္ျပလိုက္ပါတယ္။

(၁)
လဗင္ဒါရဲ႕ဇာတိ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ Provenceေဒသမွာ ဒီလိုအခ်စ္ရာဇဝင္ေလးတစ္ပုဒ္ ရွိခဲ့ပါတယ္။

Provenceေဒသ ရြာေလးတစ္ရြာက မိန္းမပ်ဳိေလးတစ္ေယာက္ဟာ ေအးစိမ့္တဲ့ေတာနက္ထဲမွာ တစ္ေယာက္တည္း ပန္းေတြကို ခူးေနခဲ့တယ္။ ပန္းေတြကိုခူးေနဆဲမွာ အေဝးကလာတဲ့ ဒဏ္ရာရ ခရီးသြား လူငယ္တစ္ေယာက္နဲ႔ သြားဆံုတယ္။ လူငယ္ကို ျမင္လိုက္တဲ့တခဏအတြင္း မိန္းမပ်ဳိေလးရဲ႕ ႏွလံုးသားဟာ လူငယ္ရဲ႕အၿပံဳး ဖမ္းစားတာကို ခံလိုက္ရတယ္။

မိန္းမပ်ဳိေလးဟာ လူငယ္ကိုေနအိမ္ထိေခၚလာၿပီး လူႀကီးေတြကန္႔ကြက္တာကို နာမခံဘဲ ဒဏ္ရာေတြကို ကုသေပးခဲ့တယ္။ ရက္အတန္ၾကာမွာ လူငယ္ေလး ေနေကာင္းက်န္းမာလာခဲ့သလို မိန္းမပ်ဳိေလးနဲ႔ သံေယာဇဥ္ေတြလည္း တုိးလာခဲ့တယ္။ တစ္ေယာက္နဲ႔တစ္ေယာက္ မ်က္စိေအာက္က အေပ်ာက္မခံႏိုင္ ျဖစ္ခဲ့ၾကတယ္။

တစ္ရက္မွာ လူငယ္က မိန္းမပ်ဳိေလးကို ႏႈတ္ဆက္ၿပီး ခရီးဆက္ဖို႔ျပင္တယ္။ ဒါကို မိန္းမပ်ဳိေလးက မခဲြႏိုင္ မခြါရက္ႏိုင္လို႔ လူငယ္နဲ႔အတူလိုက္ဖို႔ျပင္တယ္။ ေဆြမ်ဳိးသားခ်င္း၊ မိသားစုေတြ ဝိုင္းတားေပမယ့္ လူငယ္ရဲ႕ေနရပ္ ႏွင္းဆီပန္းေတြ ဖူးပြင့္တဲ့အရပ္ကိုလိုက္ဖို႔ မိန္းမပ်ဳိလက္မေလ်ာ့ခဲ့ဘူး။

လူငယ္ေနာက္ မိန္းမပ်ဳိလိုက္ဖို႔ ျပင္ေနတုန္းမွာ အဘိုးအိုတစ္ဦးက မိန္းမပ်ဳိေလးကို လဗင္ဒါပန္းတစ္စီး ေပးလိုက္တယ္။ လဗင္ဒါပန္းနံ႔က မစင္ၾကယ္တာေတြကို ေမာင္းထုတ္ႏိုင္တဲ့ အစြမ္းရွိတာေၾကာင့္ ဒီပန္းစီးေလးနဲ႔ လူငယ္ကို စမ္းေစဖို႔ျဖစ္တယ္။

လူငယ္က မိန္းမပ်ဳိလက္ကိုတဲြၿပီး ရြာကထြက္ခြါခါနီးမွ မိန္းမပ်ဳိေလးက အသင့္ဝွက္လာတဲ့ လဗင္ဒါပန္းနဲ႔ လူငယ္ကိုယ္ေပၚ က်ဲပက္လိုက္တယ္။ က်ဲပက္လိုက္တယ္ဆိုရင္ပဲ လူငယ္ဟာ အေငြ႔အသြင္ေျပာင္းၿပီး ေလနဲ႔အတူ ေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ့တယ္။

ေမွ်ာ္လင့္မထားတဲ့အရာမို႔ မိန္းမပ်ဳိ အရမ္းခံစားခဲ့ရတယ္။ ေတာေတာင္လွ်ဳိေတြၾကားမွာ လူငယ္ရဲ႕ရယ္သံကိုပဲ သူၾကားေယာင္ေနခဲ့တယ္။ သိပ္မၾကာပါဘူး... မိန္းမပ်ဳိေလးလည္း ရြာကေန ေပ်ာက္သြားခဲ့တယ္။ မိန္းမပ်ဳိေလးဟာ လူငယ္လိုပဲ အေငြ႔အျဖစ္နဲ႔ ေတာေတာင္လွ်ဳိေတြၾကားမွာ ေပ်ာက္သြားခဲ့တယ္လို႔ လူတခ်ဳိ႕က ထင္ေၾကးေပးၾကတယ္။ တခ်ဳိ႕ကလည္း ႏွင္းဆီပန္းပြင့္တဲ့ေဒသကိုသြားၿပီး လူငယ္ကိုသြားရွာတာျဖစ္မယ္လို႔ ေျပာၾကတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ေခတ္အဆက္ဆက္ လဗင္ဒါပန္းရာဇဝင္ေလး ထင္က်န္ရစ္ခဲ့တယ္။ ဒီေန႔ေခတ္အထိ လဗင္ဒါပန္းကို မေကာင္းဆိုးဝါးေတြ ေမာင္းထုတ္ရာမွာ လူေတြအသံုးျပဳခဲ့ၾကတယ္။

(၂)
လဗင္ဒါပန္းရဲ႕ အဓိပၸါယ္က "ခ်စ္ျခင္းကိုေစာင့္ေမွ်ာ္သူ"ျဖစ္တယ္။ ဒါေလးနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ ရာဇဝင္က ဒီလိုဆိုပါတယ္။

ဟိုးေရွးေရွးတုန္းက အိန္ဂ်ယ္တစ္ေယာက္ဟာ လူ႔ျပည္က လဗင္ဒါလို႔ေခၚတဲ့ ေကာင္မေလးနဲ႔ ခ်စ္ႀကိဳက္ခဲ့ၾကတယ္။ အိန္ဂ်ယ္ဟာ ေကာင္မေလးအတြက္ သူ႔ေတာင္ပံနဲ႔ မ်က္ရည္တစ္စက္ကို ေပးရတယ္။ နာက်င္ေပမယ့္လည္း သူေပ်ာ္ရႊင္ခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္ ေပ်ာ္ရႊင္ခ်ိန္ေတြ တိုေတာင္းခဲ့တယ္။ တစ္ေန႔မွာ နတ္မင္းႀကီးက အိန္ဂ်ယ္ကို ေကာင္မေလးနဲ႔ခဲြၿပီး ေကာင္းကင္ေပၚဖမ္းေခၚသြားခဲ့တယ္။ ေကာင္းကင္ေပၚမျပန္ခင္ အိန္ဂ်ယ္က ေကာင္မေလးအတြက္ မ်က္ရည္တစ္စက္ထားခဲ့ျပန္တယ္။ မ်က္ရည္ကို လိပ္ျပာအသြင္ေျပာင္းေစၿပီး သူခ်စ္တဲ့ေကာင္မေလးအနားမွာ အေဖာ္လုပ္ေစခဲ့တယ္။ ေကာင္မေလးက လိပ္ျပာနဲ႔အေဖာ္ျပဳၿပီး အိန္ဂ်ယ္ လူ႔ျပည္ျပန္အလာကို ေစာင့္ေနခဲ့တယ္။ အိန္ဂ်ယ္ထားခဲ့တဲ့ပန္းၿခံေလးမွာ ေန႔ေန႔ညည ေစာင့္ေနခဲ့တယ္။ ေနာက္ဆံုးမွာ အျမစ္တြယ္ၿပီး အပင္ေလးတစ္ပင္ ျဖစ္သြားခဲ့တယ္။ ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း ခရမ္းေရာင္ပန္းေလးေတြပြင့္ၿပီး အိန္ဂ်ယ္ကိုရွာဖို႔ ေနရာအႏွံ႔ မ်ဳိးပြါးခဲ့ၾကတယ္။

လူေတြက အိန္ဂ်ယ္ရဲ႕ျပန္အလာကို ေစာင့္ေမွ်ာ္ေနတဲ့ ခရမ္းေရာင္ပြင့္တဲ့ပန္းေလးကို "လဗင္ဒါပန္း" လို႔ ေခၚခဲ့ၾကတယ္။

ref : http://en.wikipedia.org/wiki/Lavender
http://baike.baidu.com/view/4945.htm
http://zh.wikipedia.org/wiki

ႏိုင္းႏိုင္းစေန

လဗင္ဒါေရေမႊးပန္း